Een mooi eerbetoon van een Belgische student aan Ben Weider

 

 


JEAN-CLAUDE DAMAMME, VERTEGENWOORDIGER VOOR
FRANKRIJK VAN DE SOCIÉTÉ
NAPOLÉONIENNE INTERNATIONALE DE MONTRÉAL






Met het vertalen van een van zijn boeken heeft een jonge Vlaming uit de omgeving van Antwerpen een fraai eerbetoon aan Ben Weider gebracht.

Zijn naam is Tim Van Dyck, en hij studeert aan de universiteit van Leuven. Na zijn studie economie-wiskunde behaalde hij de graad van bachelor in de politieke wetenschappen en voltooide hij een masteropleiding vergelijkende en internationale politiek. Momenteel volgt hij een opleiding Master na Master Space Studies  aan de faculteit Wetenschappen van de KU Leuven. Met zijn vertaling bedankt hij Ben Weider voor het feit dat hij hem een andere Napoleon heeft laten ontdekken.


 

 

Nadat we eerst via internet met elkaar hadden gecorrespondeerd, ontmoette ik Tim Van Dyck in 2006 tijdens een conferentie in Ligny (1), die ging over de… vergiftiging van Napoleon, een zeer populair onderwerp bij de Franse napoleontische organisaties, zoals regelmatige bezoekers van onze site maar al te goed weten.

 

HET NUT VAN TELEVISIE EN INTERNET

 

Gevraagd wat hem had bewogen zich in Napoleon te gaan verdiepen, gaf Tim een antwoord dat in Frankrijk waarschijnlijk een glimlach zou opwekken, een land waar alles met betrekking tot de keizer onderhevig is aan kritiek of spot:

‘Nadat ik de tv-serie had gezien waarin Christian Clavier de rol vanNapoleon speelde, raakte ik gefascineerd door zijn persoon. De serie toont ons een heel andere Napoleon dan die we kennen. In tegenstelling tot het gebruikelijke beeld dat we van hem krijgen blijkt hij een mens te zijn.’

Een menselijke Napoleon! Kennelijk verbazingwekkend en onvergeeflijk voor sommigen, zoals bleek uit een aantal tv-kritieken uit die tijd.

Tim wilde daarom meer over hem te weten komen.

Eerst speurde hij het internet af naar informatie die hem in staat stelde de visie op Napoleon uit de tv-serie aan de werkelijkheid te toetsen.

Een zoektocht die hem naar de Société Napoléonienne Internationale en zijn president leidde.

Nadat hij zijn hoofdwerk Napoleon, the Man who Shaped Europe, had leren kennen, vond Tim Van Dyck dat de ideeën en ontdekkingen van Ben Weider meer aandacht verdienden, in het bijzonder in de Nederlandstalige landen, waar ze vrijwel niet bekend waren, en dit verleidde hem ertoe te denken dat hij een eigen bescheiden steentje zou kunnen bijdragen aan een betere kennis van Napoleon.


 

Hoewel hij niet wist wat voor soort man hij zou gaan ontmoeten, vriendelijk, ongemakkelijk, hooghartig, ongeduldig, zocht Tim schriftelijk contact met Ben Weider. Zo begon een trans-Atlantische briefwisseling die enige jaren duurde en alleen tot een einde kwam door de dood van onze president.

 

 

Behulpzaam en enthousiast


In de zomer van 2005 nam Tim zich voor het boek dat in 1997 voor het eerst werd gepubliceerd in het Nederlands te vertalen.

‘Ben was,’ herinnert Tim zich enigszins droevig, ‘opgetogen over het idee van een vertaling. Hij gaf me alle vrijheid om mijn werk tot stand te brengen, probeerde me niet te sturen, en hij was altijd vriendelijk, behulpzaam en enthousiast.’

Vergun me om hier iets meer te schrijven over de man die mijn vriend is geweest.

Ben was een zakenman met een  bovenmenselijk druk bezette agenda. De ene dag was hij in Montreal, de volgende in Chicago, dan weer in New York, de dag erna in San Francisco of Los Angeles… nog afgezien van zijn reizen over de hele wereld: China, Midden-Oosten, Engeland, Duitsland, Frankrijk… zijn agenda leek wel een atlas.

Hij moest een keer naar de professor die de leiding had over het Instituut voor gerechtelijke geneeskunde in Straatsburg om hem de haarlokken van Napoleon voor een toxicologische analayse ter hand te stellen. Ben ging – speciaal voor deze gelegenheid! – van  Montreal naar Parijs en Strasbourg en weer terug.

Ik heb zelfs meegemaakt hoe hij van Montreal naar Parijs en Nice heen en weer ging, eenvoudigweg voor een bespreking en om zijn steun te betuigen aan de voorzitter van de Souvenir Napoléonien van Monaco die het mikpunt was van de kleingeestigheid van het Parijse bestuur. Ben onthield immers nooit zijn steun  aan hen die oprecht zijn inzichten en zijn hartstocht deelden voor de bijzondere man die Frankrijk slechts vijftien jaar heeft geregeerd.

Ik kan hier talloze voorbeelden van geven.

 

 

 

Buiten deze activiteiten waarvoor hij zeker dagen van… 48 uur moest maken, vond Ben ook nog de tijd om zich – persoonlijk – bezig te houden met de instelling die hem het dierbaarst was: de Société Napoléonienne Internationale de Montréal. En de man die met ontelbare mensen over de hele wereld onderhandelde, onder wie hoge politieke leiders, en die de jongen die hem vanuit België schreef  niet kende en van wie hij in het begin niet wist hoe oprecht hij was, beantwoordde –  in eigen persoon! –  alle vragen die Tim Van Dyck hem stelde. En God weet dat Tim, veel, heel veel vragen over Napoleon had, intelligente en vaak moeilijke vragen.

In het kort iets over het werk aan de vertaling.

Al tijdens zijn studie lukte het Tim om het grootste deel van de vertaling te maken –  het leeuwendeel bracht hij tussen 2005 en 2007 tot stand en de rest in 2011 en 2012 –  en zoals hij zei – en ik citeer hem, want wat hij deed is zeldzaam in het tijdperk van de oppermachtige computer – ‘op de ouderwetse manier’, ofwel met een pen en papier! Zijn grootvader verrichtte samen met een vriend van Tim het noodzakelijke werk door de vertaling in de computer te zetten.

 

 

‘DEZE STRIJD VEREISTE VEEL MOED…’


Intussen ontdekte Tim dankzij de site van de SNI alle verwikkelingen over de kwestie van de vergiftiging van Napoleon. Hij zegt hierover:

‘Ik was zeer onder de indruk van de lange strijd die Ben heeft gevoerd om te bewijzen dat Napoleon op Sint-Helena met gif is vermoord, een strijd die veel moed van hem vereiste.

Daarom heb ik in de Nederlandse uitgave een hoofdstuk over zijn leven opgenomen, zodat de lezers zelf kunnen ervaren wat voor een buitengewone man hij was. Ik ben vereerd dat ik het voorrecht heb gehad hem te mogen kennen, zij het alleen per e-mail, want mij was de tijd niet gegeven hem persoonlijk te ontmoeten.’


 

‘NAPOLEON, EEN VAN DE GROOTSTE MANNEN UIT DE WERELDGESCHIEDENIS’


En Napoleon? Wat is tegenwoordig de mening van Tim Van Dyck (foto onder) over hem?

In zijn eigen woorden:

‘Ik bewonder zijn genie en zijn uitzonderlijke intellectuele vermogens, en niet alleen die op militair terrein. Want men vergeet te vaak dat Napoleon boven alles een staatsman van de hoogste orde was. Een staatsman die - deels door toedoen van de buitenlandse monarchieën - haast onophoudelijk tot oorlogvoeren werd bewogen. Ik bewonder evenzeer zijn energie en zijn vermogen om vrijwel dag en nacht zonder rust te nemen te werken. De verschillende fases in zijn leven verdienen allemaal nadere bestudering:  zijn jeugd, zijn studie, zijn dromen als jongeman, en later als vorst, en ook zijn ervaringen tijdens de Franse Revolutie. Met zijn bewind heeft hij geschiedenis met een hoofdletter G geschreven, en hij stond rechtstreeks aan de basis  van diepgaande en blijvende veranderingen op wezenlijke terreinen – op het gebied van bestuur, de wetgeving. Laten we ook niet vergeten dat hij de aanzet gaf tot de aanleg van grote werken van algemeen belang: wegen, havens, kanalen, bruggen enzovoorts werden gerealiseerd.

Daarnaast was hij het die na de roerige jaren van de Revolutie de gemoedsrust weer heeft teruggebracht door onder anderen de godsdienstvrijheid te herstellen en dan vooral die voor de Joden. Iets waar Ben Weider veel waarde aan hechtte, vandaar dat er een hoofdstuk in het boek staat dat alleen over de Joden en Napoleon gaat. Ook versterkte hij de sociale cohesie door amnestie te verlenen  aan emigrés die uit angst voor represailles naar het buitenland waren vertrokken. En denk er ook aan dat hij altijd met de hem ter beschikking staande manieren naar vrede heeft gestreefd, op zijn wijze en naar eigen inzichten . In 1802 werden hem de volgende woorden toegeschreven: “Ik voer met afgrijzen oorlog.”

Van Corsica tot en met Sint-Helena, alleen al het leven van Napoleon vormt een geweldig verhaal. Maar het is heel moeilijk om zo’n fascinatie in woorden uit te drukken. Hoe definieer je een mens? Met welke woorden kun je grootheid omschrijven? Een beroemde Nederlandse historicus van vroeger, Pieter Geyl, heeft ooit ten aanzien van Napoleon gezegd dat de geschiedenis een doorlopende discussie tussen de ‘voorstanders’ en de ‘tegenstanders’ is en dat die volgens hem nooit tot een einde zal komen. Zolang de 'tegenstanders' die discussie niet definitief weten te winnen, doen de 'voorstanders' hun werk meer dan naar behoren.Wat sommigen ook van hem mogen denken, Napoleon blijft een van de grootste mannen uit de wereldgeschiedenis. Hij heeft als een vloedgolf Europa met zich meegesleurd, en toen de golf zich terugtrok, was Europa nooit meer als voorheen en lag het feodalisme op sterven. Vele van die veranderingen zijn blijvend gebleken.’ (2)

 

 

HET IS NIET VOLDOENDE OM EEN OVERTUIGD
BEWONDERAAR VAN NAPOLEON TE ZIJN




Door zich ook aan de kant van Ben Weider te scharen, door hem te complimenteren met zijn optreden, door in te stemmen met de wetenschappelijke analyses die hij zorgvuldig ´onder de loep’ nam, en door een boek te vertalen waarin dat alles was bijeengebracht, is Tim Van Dyck ipso facto in de ban gedaan door de Franse napoleontische kringen en misschien ook wel door de Belgische (3); op zijn minst door de Franstalige, die om financiële redenen afhankelijk zijn van het Parijse bestuur.

Het is immers niet voldoende om een oprecht en overtuigd bewonderaar van Napoleon zijn. men dient  – in de eerste plaats en bovenal –  trouw aan Parijs te zijn. Tim zal zich erbij moeten neerleggen: hij zal ongetwijfeld nooit en te nimmer erelid van de  Souvenir Napoléonien worden!

Wat doet het ertoe! Ben Weider heeft de deuren naar de S.N.I. voor hem wijdopen gezet.

Deze laatste opmerking brengt me ertoe om te zeggen dat ik, op basis van persoonlijke ervaringen, in de situatie ben om de pesterijen, incompetentie en achterbaksheid van sommige bestuurders van de Fondation Napoléon en de Souvenir Napoléonien te ‘waarderen’. Die zie je zodra je het niet met hen eens bent of hun onoprechtheid aan het licht brengt  – wat ik op deze site naar aanleiding van de these van de vergiftiging van Napoleon al vaak heb gedaan. Maar ik zal me niet uit naam van verkeerd begrepen egoïstische belangen ten koste van een overleden vriend tot het ‘meehuilen met de wolven in de bos’ verlagen.

 

 

DANK TIM VAN DYCK

 

Om deze reden voel ik des te meer een hevig respect en genegenheid voor hen die de waarde van het werk van Ben Weider inzien, en hem, net als Tim Van Dyck, een terecht eerbetoon brengen.

Deze bespreking van het werk van Tim geeft me de kans te herhalen – want het moet steeds weer opnieuw worden herhaald– wat ik hier en elders al heb gezegd:

Alle hulde voor Ben en zijn vastberadenheid, zijn zoektocht naar de waarheid, zijn onvermoeibare trouw aan de nagedachtenis van Napoleon, zijn onverstoorbaarheid als hij met schimpscheuten werd overladen;  en schande aan hen die hem bij gebrek aan serieuze tegenargumenten op onwaardige wijze hebben bespot als ‘die Canadese sportartikelenfabrikant’. En onder hen reken ik ook de journalisten  – hun ‘artikelen’ en radiouitzendingen spreken voor zich – die zonder het minste analytische talent te vertonen, en in weerwil van hun beroepsethiek, zich als de ijverige spreekbuis van zijn critici hebben laten gebruiken.

Maar in de eerste plaats, want hij is de hoofdpersoon van dit artikel, ook alle eer aan Tim Van Dyck voor het tot een goed einde brengen van deze moeilijke klus. Ik kan hem niet beter bedanken dan door me te wagen aan een uitdrukking uit zijn moedertaal: ‘Hartelijk dank,’ Tim.

 

 

 

 

 


(1) Zoals u zich zult herinneren behaalde Napoleon op 16 juni 1815 bij het plaatsje Ligny, dat zo’n vijfenzestig kilometer ten zuiden van Brussel ligt, zijn laatste grote overwinning op de Pruisen van Blücher, twee dagen voor de noodlottige dag in Waterloo.

(2) Behalve zijn al genoemde grootvader, Cor Backx, waren enkele vrijwilligers zo goed om de schrijver bij zijn taak te assisteren: onder anderen zijn vriend Wouter Boelen voor het invoeren van de gegevens, mevrouw Marina Marissen, de moeder van een zijn vrienden, en namens zijn uitgeverij Wim Sanders, Paul Timmerman en Mark Heuveling.

(3) Ik ben een keer door aardige en enthousiaste mensen uitgenodigd om een lezing over de vergiftiging van Napoleon te houden. Maar om niet het gevaar te lopen dat ze de door Parijs toegekende subsidie zouden verliezen, kreeg ik de uitnodiging via een andere organisatie. En ik geloof zelfs dat mijn voordracht, die ongetwijfeld enkele zekerheden aan het wankelen zou brengen, nergens werd vastgelegd of genoemd. Het leek wel alsof hij niet was gehouden. De situatie is voor wat betreft de Franse delegaties precies hetzelfde:  het is onmogelijk – verboden in feite – zich over deze kwestie uit te laten, en geen enkele delegatievoorzitter zal het wagen me uit te nodigen aangezien hij daarvoor financieel wordt bestraft. Dat is vrijheid van meningsuiting vanuit het gezichtspunt van de Franse napoleontische autoriteiten. De in het begin van de tekst genoemde conferentie in Ligny werd gehouden door een onafhankelijke Belgische organisatie.